Hvernig fangahús varð stjórnarráðshús

Fangahúsið á Arnarhóli á sér langa og merkilega sögu. Það var reist 1766–1771, breytt í bústað stiftamtmanns 1820 og síðan í Stjórnarráðshús 1904. Árið 1997 fóru þar fram byggingarsögulegar rannsóknir í aðdraganda þess að allt húsið var lagt undir forsætisráðuneytið. Frá þessari sögu og mörgu öðru er sagt í bókinni í máli og myndum.

Stjórnarráðshúsið við Lækjartorg er eitt elsta og sögufrægasta hús Reykjavíkur. Saga þess spannar meira en tvær og hálfa öld og endurspeglar með óvenjulegum hætti breytingar á íslensku samfélagi og stjórnsýslu. Húsið var reist á árunum 1766–1771 sem fangahús, varð síðar bústaður stiftamtmanns og árið 1904 aðsetur Stjórnarráðs Íslands.

Í bókinni rekur Þorsteinn Gunnarsson arkitekt sögu hússins og þær fjölmörgu breytingar sem gerðar hafa verið á því í tímans rás. Sérstök áhersla er lögð á umfangsmiklar byggingarsögulegar rannsóknir sem gerðar voru árið 1997, þegar ráðist var í breytingar á húsinu og það allt tekið undir forsætisráðuneytið. Við rannsóknirnar komu í ljós ýmsar vísbendingar um fyrri gerð hússins, byggingaraðferðir og breytingar sem höfðu orðið á því á rúmlega tveimur öldum.

Saga Stjórnarráðshússins er um leið saga breyttra tíma. Hús sem reist var til að hýsa fanga varð heimili æðsta embættismanns landsins og síðar miðstöð íslenskrar stjórnsýslu. Í bókinni er þessi saga rakin í máli og myndum og byggt á rannsóknum, teikningum, ljósmyndum og öðrum heimildum.

Þorsteinn Gunnarsson (f. 1940) er arkitekt og einn helsti brautryðjandi húsverndar á Íslandi. Hann var fyrsti íslenski arkitektinn sem hlaut sérmenntun í endurgerð gamalla bygginga og hefur komið að rannsóknum og endurgerð margra merkustu söguhúsa landsins, meðal annars Viðeyjarstofu og Viðeyjarkirkju, Bessastaða, Nesstofu, Hóladómkirkju og Dómkirkjunnar í Reykjavík. Hann hefur jafnframt skrifað og ritstýrt fjölda verka um íslenska byggingarlist og húsasögu. Árið 2020 hlaut hann Minjaverndarviðurkenningu Minjastofnunar Íslands og árið 2025 var hann gerður að heiðursfélaga Arkitektafélags Íslands.