Auk hefðbundins efnis er fjallað um Veru Rubin stjörnuathugunarstöðina, sem tekin var í notkun sumarið 2025. Stöðin mun bylta sýn okkar og skilningi á alheimi. Þá er í annarri grein fjallað um nálægustu fjarreikistjörnurnar og stuttan pistil um örlög vetrarbrautarinnar og Andrómeduþokunnar. Loks er pistill um halastjörnuna 3I/ATLAS.
Hér er 153. árgangur Almanaks Hins íslenska þjóðvinafélags ásamt Árbók. Auk dagatals flytur almanakið margvíslegar upplýsingar, svo sem um sjávarföll og gang himintungla. Almakinu fylgir Árbók 2025 þar sem rakin eru helstu tíðindi ársins á ýmsum sviðum íslensks mannlífs.
Andvari er rit Hins íslenska þjóðvinafélags. Þetta er 151. árgangur en hinn 68. í nýjum flokki. Sem fyrr er Andvari fullur af menningarlegu og ævisagnalegu efni. Fræðigreinar á sviði sagnfræði, bókmennta og málfræði eru mest áberandi en einnig má í heftinu finna þrjár textaútgáfur.
Gamanleikir Hróðsvitu frá Gandersheim (10. öld. e.Kr.) eru fyrstu kristnu leikritin og fyrstu varðveittu leikrit heims samin af konu. Leikritin fjalla um togstreituna milli holds og anda, örvæntingar og fyrirgefningar, ranglætis og réttrar skipanar heimsins. Hér birtast gamanleikir Hróðsvitu í fyrsta sinn á íslensku, þýddir úr miðaldalatínu.
Hér er teflt fram ögrandi og gagnrýnum viðhorfum um eignarhald, réttlæti, menntun og sjálfbærni safna í nútímasamfélagi. Höfundur byggir á rúmlega þrjátíu ára reynslu af safnastarfi, sem starfsmaður, stjórnandi og fræðimaður. Í bókinni eru því ekki eingöngu fræðilegar pælingar, heldur persónuleg afstaða manns sem þekkir stofnanirnar innan frá.
Birki í menningu, listum og lífinu
Við samvist birkis og mannfólks á Íslandi hefur skapast einstakur menningarheimur. Fræða- og listafólk fjalla hér um fagurferðilegt, menningarlegt og samfélagslegt gildi birkis og veitt er innsýn í upplifun fólks af birkiskógum. Bókin er hluti af þverfaglega verkefninu BirkiVist og ritröðinni Huldurit sem helguð er umhverfishugvísindum.
Bók þessi geymir úrval pistla og greina sem Hafþór Guðjónsson skrifaði á starfsferli sínum, fyrst sem efnafræðikennari við Menntaskólann við Sund en síðar sem kennari á Menntavísindasviði Háskóla Íslands. Bókin skiptist í sex hluta: Nám og hugsun, Læsi og merkingarsköpun, Samræðan, Starfendarannsóknir, Kennaramenntun og John Dewey.
Hér er fjallað um rannsóknaraðferðir og hvernig þær eru skipulagðar, rökstuddar og framkvæmdar. Bókin veitir traustan leiðarvísi um gæði og fagmennsku í sakamálarannsóknum.
Jóns Jónssonar prests og læknis í Árskógi og á Grenjaðarstað
Jón Jónsson (1772–1866) var prestur í Stærri-Árskógi og á Grenjaðarstað. Þótt hann væri ekki læknislærður fékk hann leyfi til að stunda lækningar í sinni sókn árið 1812. Hér eru birtar tvær af átta ítarlega færðum dagbókum hans um læknisverkin með nöfnum sjúklinga, nákvæmum lýsingum á sjúkdómum og hvernig hann reyndi að bæta úr meinum.
Endurminningar Þórunnar Ástríðar Björnsdóttur ljósmóður
Handritið sem hér birtist var týnt en fannst fyrir tilviljun á Landsbókasafni. Endurminningar Þórunnar frá 1935 fjalla um æskuna í Skorradal, þjóðfélagsmál og dulræn efni en þó ekki síst köllun hennar, ljósmóðurstarfið. Einnig er prentuð dagbók sambýliskonu hennar, Guðlaugar Guðmundsdóttur, frá 1928–1929, sjaldgæf skrif óskólagenginnar alþýðukonu.
Um missi, söknuð og trega
Hvernig tekst maður á við það að vera skilinn eftir? Þá varð myrkur að morgni geymir fræðigreinar, hugleiðingar, minningar og ljóð fólks sem flest á það sammerkt að hafa glímt við djúpa sorg vegna óvænts og ótímabærs ástvinamissis. Bókin kallar eftir breyttum viðhorfum til slíkra áfalla og hvernig hið opinbera bregst við þeim.